सेवा क्षेत्रात गुंतवणुकीच्या भारतात अमर्याद संधी

‘ग्लोबल एक्झिबिशन ऑन सर्विसेस’च्या चर्चासत्रातील सूर

मुंबई : जागतिक स्तरावरील सेवा उद्योगांच्या गुंतवणुकीसाठी भारतात खुले वातावरण आहे. माहिती व तंत्रज्ञान क्षेत्रात जागतिक स्तरावरील आघाडींच्या देशात आपला समावेश असून बँकिंग, विमा आदी आर्थिक सेवा, मनोरंजन उद्योग, आदरातिथ्य सेवा, शिक्षण, स्थावर मालमत्ता विकास सेवांमध्ये परदेशी गुंतवणुकीला प्रचंड संधी आहेत, असे मत ‘ग्लोबल एक्झिबिशन ऑन सर्विसेस (जीईएस) 2018’ सेवा क्षेत्रातील जागतिक प्रदर्शनाच्या आजच्या पहिल्या दिवशी आयोजित ‘द इंडिया ऑपरॉर्च्युनिटी-फोर्जिंग ग्लोबल पार्टनरशिप फॉर ट्रेड अॅंड इन्व्हेस्टमेंट इन सर्विसेस’ या आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील चर्चासत्रात व्यक्त करण्यात आले.

भारत सरकारचा वाणिज्य विभाग आणि महाराष्ट्र शासन यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित या चार दिवशीय जागतिक स्तरावरील प्रदर्शनाचे आज उद्घाटन झाले. या प्रदर्शनामध्ये अनेक देशांमधील जागतिक स्तरावरील सेवा उद्योगांसह, भारतीय सेवा उद्योग आणि केंद्र शासन तसेच राज्य शासनाच्या उपक्रमांनीही सहभाग घेतला आहे. सेवा क्षेत्रातील संधींबाबत माहिती‍ देण्यासाठी विवध चर्चासत्रांचे आयोजन करण्यात आले आहे.

आजच्या पहिल्या चर्चासत्रामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडियाचे व्यवस्थापकीय संचालक पी. के. गुप्ता, एक्सपोर्ट-इम्पोर्ट बँक ऑफ इंडियाचे व्यवस्थापकीय संचालक डेविड रस्किन्हा, जागतिक आर्थिक मंच एलएलसी, वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम एलएलसी, अमेरिकेच्या कार्यकारी समितीच्या सदस्या झारा इंगिलिझियन, जेम्स एज्युकेशन, दुबईचे चीफ ॲकेडेमिक ऑफीसर ॲन्थोनी लिटल, ऑस्ट्रेलियातील ग्लोबल सप्लाय चेन ग्रुपचे व्यवस्थापकीय संचालक विवेक सूद, अविवा लाईफ इन्शुरन्स कंपनी इंडिया लिमिटेडचे ​​व्यवस्थापकीय संचालक ट्रेव्हर बुल, युरोपियन सर्विसेस फोरमचे व्यवस्थापकीय संचालक पास्कल केर्नेस, स्पेंटा मल्टिमीडिया प्रा. लि. चे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक मानेक डावर यांच्याशी सीएनबीसी-टीव्ही 18 च्या समूह संपादक (नागरी व्यवहार आणि स्थावर मालमत्ता क्षेत्र) मनिषा नटराजन यांनी संवाद साधला.

श्री. गुप्ता यावेळी म्हणाले, माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती तंत्रज्ञानाधारित क्षेत्रांच्या सहकार्याने भारतीय सेवा क्षेत्राचे गतीने जागतिकीकरण सुरु आहे. भारतात उत्पादित सेवा जगामध्ये विकल्या जात असल्याने मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन भारतात येत आहे. त्यांनी सांगितले, कृत्रिम बुद्धीमत्ता व मशीन लर्नींगमुळे सेवांमध्ये रोजगार निर्मिती होईल. मूल्य शृंखला वाढवण्याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज आहे.

श्री. रस्किन्हा यांनी सांगितले, जागतिक उत्पादन निर्यातीमध्ये भारताचा वाटा 1.7 टक्के आहे आणि सेवा निर्यातीमध्ये 3.35 टक्के आहे. सेवा अधिक व्यापारक्षम बनत असल्याने, त्यामधील आपला वाटा वाढविला पाहिजे. भारतीय अर्थव्यवस्थेमध्ये अधिक भर टाकत असल्याने सेवा क्षेत्रावर अधिक लक्ष केंद्रीत केले पाहिजे.

झारा इंगिलिझियन म्हणाल्या, भारतातील बहुतांश सेवा तंत्रज्ञानाने सक्षम आहेत. सेवा क्षेत्रात नाविन्याचा शोध घेणे आव्हानात्मक असून डिजीटल व्यवहारातील अडथळ्यांवर मात केली पाहिजे. कौशल्याचे उन्नतीकरण करण्यासाठी सार्वजनिक तसेच खासगी क्षेत्राने सहभाग घेतला पाहिजे.

ॲन्थोनी लिटल म्हणाले, सर्वोत्तम शिक्षण हा देशाचा प्राधान्यक्रम असला पाहिजे. तसेच भारतातील विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय शिक्षणाचाही पर्याय मिळावा. भारतीय शिक्षणाने सांस्कृतिक विविधता जगासमोर आणली पाहिजे.

विवेक सूद म्हणाले, आयटी सेवा क्षेत्रातील भारत आघाडींच्या देशामध्ये आहे. परंतु, आर्थिक व कायदेविषयक सेवा क्षेत्रासारख्या इतर सेवांमध्येही खूप संधी असून त्याकडे लक्ष दिले पाहिजे.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील भारतीय खाद्य क्षेत्राविषयीचे मूल्यमापन करताना विकास खन्ना म्हणाले, भारतीय आदरातिथ्य जगभरात नावाजले जाते. ते केवळ हॉटेल्स आणि रेस्टॉरन्टपर्यंत मर्यादित राहिले नसून देशातील उत्कृष्ट रुग्णालयांकडेही परकीय रुग्णांचा ओघ वाढला आहे.

ट्रेव्हर बुल म्हणाले, देशातील विमा सेवांमध्ये आंतरराष्ट्रीय विमा कंपन्यांना थेट संधी देण्याची गरज आहे. भारतातील तरुण, महत्वाकांक्षी आणि डिजिटली कुशल व्यक्तींचे कौतुक करताना ते म्हणाले, नवोदित स्टार्टअप आणि लघु आणि मध्यम उद्योजकांना योग्य सल्ला देण्याची व्यवस्था असली पाहिजे. संशोधन आणि विकास (आर ॲण्ड डी) साठी मोठ्या प्रमाणात निधीची तरतूद करण्याची गरज आहे.

पास्कल केर्नेस म्हणाले, कृत्रिम बुद्धीमत्ता, आयटी आणि रोबोट भारतातील सेवाक्षेत्रात क्रांती घडवून आणेल. सेवा क्षेत्राच्या वाढीसाठी देशाची 1.3 अब्ज लोकसंख्या महत्त्वाची भूमिका बजावेल.

भारतातील आरोग्य, आयटी आणि मनोरंजन क्षेत्रामध्ये कौशल्य उपलब्ध आहे. ईओडीबीवर बोलताना ते म्हणाले, व्यवसाय स्नेही वातावरण निर्मितीसाठी शासन करत असलेल्या प्रयत्नांना प्रशासनाने गती दिली पाहिजे, अशी अपेक्षा मानेक डावर यांनी व्यक्त केली.